ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అంత్యక్రియల సందర్భంగా 3000 మంది చనిపోయారని, వాళ్ల కోసం వేల సంఖ్యలో కొత్త సమాధులు తవ్వుతున్నారని సోషల్ మీడియాలో వస్తున్న వార్తల్లో ఎలాంటి నిజం లేదు. అంతర్జాతీయ ఫ్యాక్ట్ చెక్ రిపోర్ట్స్ ప్రకారం, ఇవి పాత తొక్కిసలాట దృశ్యాలను, సాధారణ శ్మశానవాటికల విస్తరణ పనులను కలిపి సృష్టించిన ఫేక్ వీడియోలు.
ఇంటర్నెట్ ప్రపంచంలో ఏది నిజమో, ఏది ఫేక్ న్యూసో కనిపెట్టడం రోజురోజుకూ కష్టంగా మారుతోంది. తాజాగా '3000 DEATHS in Khamenei’s Funeral Ceremony? Iran DIGS Thousands of Extra Graves | Watch' అనే క్యాప్షన్తో ఉన్న ఒక వీడియో సోషల్ మీడియాను షేక్ చేస్తోంది. ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అంత్యక్రియల సమయంలో జరిగిన భారీ తొక్కిసలాటలో ఏకంగా 3000 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారని, వారందరినీ హడావుడిగా పూడ్చడానికి వేల సంఖ్యలో కొత్త సమాధులు తవ్వుతున్నారని ఈ వీడియో సారాంశం. వాట్సాప్ గ్రూపుల నుంచి ఎక్స్ (ట్విట్టర్) వరకు ఎక్కడ చూసినా ప్రస్తుతం ఇదే హాట్ టాపిక్.
అయితే, ఈ వార్తలో నిజమెంత? అంతర్జాతీయ వార్తా సంస్థల ఫ్యాక్ట్ చెక్ రిపోర్ట్స్ ప్రకారం ఈ వీడియో వెనుక ఉన్న అసలు వాస్తవం వేరు. ఇరాన్లో కీలక నాయకుల అంత్యక్రియలకు లక్షలాది మంది జనం రోడ్ల మీదకు రావడం, కిక్కిరిసిన జనసందోహం మధ్య భావోద్వేగాలు కట్టలు తెంచుకోవడం కామన్. గతంలో 2020లో ఇరాన్ కమాండర్ ఖాసిం సులేమానీ అంత్యక్రియల సమయంలో జరిగిన తొక్కిసలాటలో సుమారు 50 మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు. కానీ, ప్రస్తుతం వైరల్ అవుతున్న '3000 మరణాలు' అనే వార్త పూర్తిగా ఫేక్. పాత తొక్కిసలాట దృశ్యాలను, వేరే సందర్భాల్లో తీసిన వీడియోలను కలిపి ఈ ఫేక్ న్యూస్ను క్రియేట్ చేసినట్లు స్పష్టమవుతోంది.
ఒకవైపు మన దేశంలో జాతీయ స్థాయి నాయకుల స్పీచ్లను కూడా జనం పెద్దగా పట్టించుకోని పరిస్థితి ఉంది (నాయకుల ప్రసంగాలపై జనం ఆసక్తి తగ్గడం). కానీ, విదేశాల్లో జరిగే ఇలాంటి ఉద్వేగభరితమైన, భయానక ఘటనలు మాత్రం క్షణాల్లో వైరల్ అవుతున్నాయి. దీనికి కారణం హ్యూమన్ సైకాలజీ. టెహ్రాన్లోని బెహెష్త్-ఎ జహ్రా లాంటి అతిపెద్ద శ్మశానవాటికల్లో (సుమారు 15 లక్షల పైగా సమాధులున్న ప్రదేశం) ఎప్పటికప్పుడు జరిగే సాధారణ విస్తరణ పనులను డ్రోన్ కెమెరాలతో షూట్ చేసి, వాటిని ఈ కల్పిత మరణాలకు ముడిపెట్టడమే ఈ ఫేక్ వీడియో క్రియేటర్ల మాస్టర్ ప్లాన్.
స్మార్ట్ఫోన్లు, చౌకైన ఇంటర్నెట్ డేటా వచ్చాక నెటిజన్ల అలవాట్లు పూర్తిగా మారిపోయాయి. ఉదాహరణకు, కొందరు విపరీతమైన కంటెంట్కు బానిసలైతే అది వారి మానసిక స్థితిపై ఎంత తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుందో మనం చూస్తూనే ఉన్నాం (అవాంఛిత కంటెంట్ వీక్షణతో వచ్చే దుష్ప్రభావాలు). అదే తరహాలో, ఎప్పుడూ భయాన్ని, విద్వేషాన్ని, మరణాలను చూపే ఇలాంటి ఫేక్ 'డూమ్ స్క్రోలింగ్' (Doomscrolling) వీడియోలు కూడా నెటిజన్ల ఆలోచనా విధానాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తాయి. నిజానిజాలు తెలుసుకోకుండానే గుడ్డిగా షేర్ చేయాలనే ఆతృతను ఈ వీడియోలు రెచ్చగొడతాయి.
ఇన్సైడ్ టాక్: అల్గారిథమ్స్ ఆడుతున్న మైండ్ గేమ్
పైకి కనిపిస్తున్న ఈ నాటకం వెనుక ఉన్న అసలు కథను నిక్కచ్చిగా విశ్లేషిస్తోంది ఇండియా హెరాల్డ్. ఇలాంటి వీడియోలు అకస్మాత్తుగా ఎందుకు పుట్టుకొస్తాయి? ఇది కేవలం ఒకరిద్దరు ఆకతాయిలు చేసే పని కాదు. భయాన్ని, ఉత్కంఠను అమ్ముకుని క్లిక్స్, వ్యూస్ ద్వారా మిలియన్ల కొద్దీ డాలర్లు సంపాదించే ఒక పెద్ద అంతర్జాతీయ డిజిటల్ నెట్వర్క్ దీని వెనుక పని చేస్తోంది. ముఖ్యంగా ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ లాంటి మిడిల్ ఈస్ట్ దేశాల్లో ఏ చిన్న సంఘటన జరిగినా, దానికి మతం, సెంటిమెంట్, భారీ ప్రాణనష్టం లాంటి అంశాలను జోడించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ట్రెండ్ చేయడం ఈ సోషల్ మీడియా అల్గారిథమ్స్కు వెన్నతో పెట్టిన విద్య.
విషాదాన్ని కూడా వ్యాపారంగా మార్చుకునే ఈ అటెన్షన్ ఎకానమీ (Attention Economy) యుగంలో, కంటికి కనిపించే ప్రతి వీడియోను గుడ్డిగా నమ్మాల్సిన అవసరం లేదు. కేవలం వ్యూస్ కోసం క్రియేట్ చేసిన ఇలాంటి ప్రాపగాండా వీడియోలను చూసి ఆందోళన చెందడం వేస్ట్. అధికారిక ప్రభుత్వ ప్రకటనలు, నమ్మదగిన అంతర్జాతీయ వార్తా సంస్థల ఫ్యాక్ట్ చెక్ లేకుండా ఇలాంటి ఫేక్ వార్తలను ఫార్వార్డ్ చేయడం ద్వారా మనం కూడా ఆ ఫేక్ న్యూస్ నెట్వర్క్కు ఫ్రీగా పనిచేసిన వాళ్లమవుతాం.
ఈ వైరల్ ఉదంతం మనకు నేర్పుతున్న పాఠం ఒక్కటే.. స్మార్ట్ఫోన్ చేతిలో ఉన్నంత మాత్రాన స్క్రీన్పై కనిపించేదంతా నిజం కాదు. సమాచారాన్ని నమ్మే ముందు దాన్ని ప్రశ్నించే విచక్షణ ఉన్నప్పుడే ఇలాంటి డిజిటల్ మాయాజాలాల నుంచి మనం బయటపడగలం.
ఇండియా హెరాల్డ్ సంపాదకీయ ప్రమాణాల కింద AI సహాయంతో నివేదించి రాయబడింది; ప్రచురణను మానవ సంపాదకుడు పర్యవేక్షిస్తారు.
More from India Herald
Key Takeaways
- 3000 మంది చనిపోయారన్న వార్తలో ఎలాంటి నిజం లేదు, ఇది పూర్తిగా ఫేక్ న్యూస్.
- వైరల్ అవుతున్న సమాధుల తవ్వకం వీడియోలు టెహ్రాన్లోని ప్రధాన శ్మశానవాటిక సాధారణ విస్తరణ పనులకు సంబంధించినవి.
- కేవలం క్లిక్స్, వ్యూస్ కోసం అంతర్జాతీయ సోషల్ మీడియా నెట్వర్క్లు పాత వీడియోలతో ఈ భయాన్ని క్రియేట్ చేస్తున్నాయి.
By the Numbers
- 2020లో ఖాసిం సులేమానీ అంత్యక్రియల సమయంలో జరిగిన తొక్కిసలాటలో 50 మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
- టెహ్రాన్లోని బెహెష్త్-ఎ జహ్రా శ్మశానవాటికలో 15 లక్షలకు పైగా సమాధులు ఉన్నాయి.
క్లిక్ చేసి ఇండియాహెరాల్డ్ వాట్సాప్ చానెల్·ను ఫాలో అవ్వండి